دانشگاه علوم پزشکی ایران
Iran University of Medical Sciences
AWT IMAGE
AWT IMAGE

وقف گامی در گسترش علم

 | تاریخ ارسال: ۱۳۹۶/۳/۱ | 

AWT IMAGE

AWT IMAGE
مقدمه:
يكى از سنّت هاى حسنه اى كه واقفان آگاه وعلم دوست بدان پرداختهاند، وقف بخشى از املاك يا دارائي هاى خود براى گسترش علم بوده است . بدين ترتيب كه غالبآ مكان پر درآمدى را جهت تدوين کتاب واستنساخ نسخه هاى خطى وقف ميكردند تا از در آمد موقوفه اين كتابها تهيه گردند.
ظاهرآ انتخاب عناوين كتب جهت استنساخ ، وخريد نسخههاى خطى از پيش تهيه شده ، زير نظر متولّى اين موقوفات بوده است كه به كاتبان آگاه به اين فن سفارش تكثير نسخهاى را ميداده ، يا افراد نسخه شناس را جهت خريد كتابهاى مورد احتياج مأمور ميكرده است .
اين گونه موقوفات عمومآ وقف بر مكان خاص نبوده است وگاهى آن را بر عموم شيعه اثنى عشريه وقف نموده اند، وگاهى بر دانشجويان وطالبان علمى كه قابليت استفاده از آن كتاب را داشته باشند وقف، وگاه طلّاب شهر خاصى مدّ نظر بودهاند.
بر كتاب دوستان وعارفان به نسخ خطى، پوشيده نيست كه قبل از پيدايش صنعت چاپ ، اين امر خير از چه اهميتى بر خوردار بوده تا طلّاب ودانش جويان به آسانى به مصادرى كه احتياج دارند دسترسى پيدا كنند.
در هنگام فهرست نويسى نسخههاى خطى كتابخانههاى مختلف ايران ومراجعه به برخى از فهارس ، به بخشى از اين دست نسخههاى خطى برخورده ام كه از در آمد مكانى؛ استنساخ يا خريدارى شدهاند كه در مقاله حاضر به معرفى اين نسخهها ومكان وجود آنها وواقفان ومتوليان آن پرداخته تا ذكر جميلى باشد از تمامى آنان كه در اين راه قدم نهاده و تذكّرى باشد براي واقفان حال كه امروزه نيز ميتوان اقداماتى در اين راه انجام داد وبا تأسيس كتابخانه ، حمايت از چاپ كتابهاى علمى ، پشتيبانى از مؤسّسات علمى ، خريد كتابهاى چاپى و توزيع رايگان آن در مناطق محروم و در بين تشنگان علم ، ودهها راه ديگر و نام نيكو از خود به يادگار گذاشت .
در اين نوشتار درباره هر يك از موقوفات به طور جداگانه بحث وبررسى شده ووقفنامهها به ترتيب تاريخ قمرى تنظيم گرديده است . اين اختصار «مشتي است که نمونه خروار مي باشد»، والّا نسخههاى بسيارى در گوشه وكنار اين مملكت وجود دارند كه اين وقفنامهها بر آن ثبت شده واز اين راه وقف شده اند.

الف: حمام نقش جهان اصفهان

در وقفنامههاى موجود، اين حمام را واقع در اراضى نقش جهان (ميدان امام (ره)) واز موقوفات شاه سليمان صفوى معرفى نمودهاند، ولى آيا اين حمام از ساختمانهايى است كه به دستور او ساخته شده است ؟ يا همان حمام معروف شاه عباس كبير صفوى بوده است كه در حدود سال 1012 بناى آن به اتمام رسيده وبه سال 1013 توسط وى با تمام ميدان نقش جهان وچهار بازار وكاروانسرا وقف شده است ؟
مشهور اين است كه اين حمام به دستور شاه سليمان صفوى در ابتداى بازار واقع در ميدان امام (ره) اصفهان ودر نزديكى مدرسه ملا عبدالله تسترى ساخته شده است واز تاريخ به سلطنت رسيدن شاه سليمان در سال 1077 هـ ق وآغازين وقفنامهاى كه در اختيار است چنين بر ميآيد كه بين سالهاى 1077 ـ 1092هـ ق ساخته شده است .
شاه سليمان در آمد حاصله از اين حمام را وقف استنساخ وتكثير نسخههاى خطى نموده است ودر طى ساليان دراز براى اين موقوفه متوليانى در نظر گرفته كه عادتآ از عالمان طراز اول اصفهان به حساب ميآمدهاند.
طبق مدارك موجود، اولين متولى اين موقوفه ، مرحوم علامه ملا محمدباقر مجلسى (ره) است كه به سال 1098هـ ق از طرف شاه سليمان صفوى به مقام شيخ الاسلامى اصفهان رسيده است ، ولى از خلال مدارك چنين بر ميآيد كه علامه مجلسى(ره) قبل از رسيدن به اين مقام نيز عهده دار توليت اين موقوفه بوده است .
در اكثر وقفنامههاى موجود، علامه مجلسى(ره) خود را متولى وپس از خود توليت را با كسى دانسته كه وى او را به توليت موقوفات خود معين ميكند، ودر يك مورد ملا محمد تنكابنى (ظاهرآ محمد بن عبدالفتاح سراب تنكابنى ) را به

دفعات مشاهده: 149 بار   |   دفعات چاپ: 5 بار   |   دفعات ارسال به دیگران: 0 بار   |   0 نظر